Start Cmentarzysko łużyckie

Cmentarzysko łużyckie w Kłyżowie

PDF Drukuj Email
Wpisany przez Administrator   

We wschodniej części wsi Kłyżów wznosiła się do niedawna rozlegała piaszczysta wydma, porośnięta starym sosnowym lasem otoczona od południowego wschodu podmokłymi łąkami i płynącym prawie u jej stóp strumykiem. Cyplowato wysunięta w kierunku południowo-zachodnim  najwyższa jej część o prawie płaskim wierzchołku opadała stromym stokiem ku strumykowi, podczas gdy pozostałe zbocza nieco pofałdowane obniżały się łagodnie. Szczyt wydmy, suchy i nasłoneczniony z rozległym widokiem na okolicę, wybrany został przed około 2500 lat, według panującego wówczas zwyczaju na cmentarz. Zapewne długie jeszcze lata pozostałyby nieznany, gdyby nie prowadzone prace ziemne. Intensywny wywóz piasku na budowany w pobliżu nasyp linii kolejowej Nisko-Biłgoraj szybko niwelował wzniesienie. Kiedy koparka dotarła do najwyższej partii wydmy w piasku ukazały się duże fragmenty glinianych naczyń i przepalone kości. Znaleziskiem zainteresowali się uczniowie szkoły podstawowej, zawiadomili nauczycieli, którzy zorganizowali wycieczkę na wykop. Młodzież zebrała zachowane fragmenty popielnic i przeniosła je do szkoły. Zabytki te zostały przekazane do zbiorów Muzeum Okręgowego w Rzeszowie. Po stwierdzeniu, że niszczone jest cmentarzysko ciałopalne wstrzymano wywóz piasku. Po przeprowadzeniu przez pracowników muzeum inspekcji nowoodkrytego stanowiska stwierdzono konieczność przeprowadzenia badań ratowniczych. Zostały one rozpoczęte 23 września 1974 roku i trwały do 15 października tegoż roku, przynosząc w efekcie odkrycie 211 grobów ciałopalnych kultury łużyckiej. Mieszkańcy Kłyżowa żywo interesowali się prowadzonymi w ich wsi badaniami ratowniczymi cmentarzyska. Zwiedzali wykopaliska, byli świadkami odkryć większości grobów. Wykopaliska zwiedzała także młodzież szkolna ze swymi nauczycielami. Dla wielu osób badania cmentarzyska były okazją do bezpośredniego zetknięcia się z zabytkami archeologicznymi i potrzebą ich ochrony.

Lokalna grupa kultury łużyckiej zwana tarnobrzeską rozwijała się w głównie widłach Wisły i Sanu. Cmentarzysko w Kłyżowie pochodzi ze schyłkowej fazy rozwojowej tej grupy, datowanej na początek epoki żelaza, czyli na lata 650-300 p.n.e. Oprócz zniszczeń spowodowanych wybieraniem piasku dochowało się ono do naszych czasów w dobrym stanie dzięki dogodnemu położeniu oraz sprzyjającym warunkom atmosferycznym. Piasek nawiewany na płytko zakopane pod powierzchnią ziemi groby, utworzył nad nimi warstwę o dochodzącej ponad jeden metr grubości i chronił je przed zniszczeniem.

Ciała zmarłych spalone na stosie składane były do glinianych naczyń – popielnic i zakopywane do ziemi. Odkryto 209 grobów popielnicowych i dwa jamowe tzn. kości złożone do ziemi bez popielnicy. Groby tworzyły charakterystyczne dla grupy tarnobrzeskiej skupiska liczące na cmentarzysku w Kłyżowie od kilkunastu do kilkudziesięciu sztuk. Skupiska te o wydłużonym kształcie usytuowane były na osi wschód - zachód. W skład grobu wchodziła popielnica z kośćmi, często przykryta misą. Wśród kości w popielnicach składane były dary grobowe. Stanowiły je przede wszystkim przedmioty z brązu, rzadziej z żelaza. Występowały one pojedynczo lub po kilka sztuk w jednym grobie; w dwóch zaś przypadkach  przedmioty brązowe wspólnie z żelaznymi. Wyroby z brązu reprezentowały wyłącznie ozdoby, które znaleziono w 38 grobach. Były to różnego rodzaju skręty druciane, pełniące w niektórych przypadkach rolę pierścionków, paciorki spiralne tak zwane salta leone, szpile, ozdoby guziczkowate i kolczyki gwoździowate. Przedmioty żelazne występowały w 9 grobach. Szpila i skręt były naśladownictwem takich samych okazów z brązu. Oprócz wymienionych ozdób znaleziono także żelazne narzędzia: w 3 grobach noże, zaś w jednym szydło. Należą one do rzadko spotykanych darów grobowych. Wśród wymienionych zabytków przedstawiających na ogół formy znane w kulturze łużyckiej, znajdują się ozdoby uznane za charakterystyczne dla grupy tarnobrzeskiej. Są to kolczyki gwoździowate i skręty z jednym końcem zwiniętym ślimacznicowato, drugim zaostrzonym i nawiniętą na obwodzie spiralą, zwane od znalezisk na cmentarzysku w Trzęsówce koło Kolbuszowej ,,skrętami typu Trzęsówka”. Kolczyki gwoździowate pojawiły się na terenie grupy tarnobrzeskiej jako wynik kontaktów ze Scytami,  ludem koczowniczo pasterskim zamieszkującym w VII -III wieku przed nową erą stepy nadczarnomorskie, Ukrainę, Wołyń i Podole. Obok kolczyków występowały skręty typu Trzęsówka. Ozdoby te znane są wyłącznie w obrębie grupy tarnobrzeskiej, zaś cmentarzysko w Kłyżowie jest piątym stanowiskiem, na którym je odkryto. Pochodzenie tych ozdób jak również reguła występowania ich na tych samych stanowiskach, gdzie są także kolczyki gwoździowate, do tej pory nie są wyjaśnione. Najliczniejszą grupę zabytków odkrytą na cmentarzysku w Kłyżowie tworzą naczynia. Wszystkie lepione były ręcznie z gliny z dodatkiem tłucznia. Najczęściej spotykano naczynia wazowate o zróżnicowanych proporcjach i profilach smukłe, przysadziste, z łagodnymi lub ostrymi załomami brzuśca, rzadziej naczynia jajowate. Występowały także misy, niektóre z nich posiadały puste nóżki, rzadkością natomiast są naczynia miniaturowe, kubki i czerpaki powszechne na innych cmentarzyskach kultury łużyckiej. Naczynia wykonywane były przeważnie starannie i dobrze wypalone. Okazy wazowate miały wygładzoną powierzchnię, często zdobioną powyżej załomu brzuśca. Interesującą grupę tworzą smukłe naczynia z załomem brzuśca na około 1/3 wysokości, zdobione w partii przydennej dołkami paznokciowymi. Motywami zdobniczymi były kreski, linie, odciski stempelków, sznura lub skręconego wokoło swej osi naszyjnika brązowego, dołki paznokciowe, różnego kształtu guzki i  listewki. Występowały one samodzielnie na naczyniach lub w różnorodnych kompozycjach. Naczynia jajowate nie były zdobione.

Analizując materiały z cmentarzyska w Kłyżowie należy stwierdzić, że posiadają one odpowiedniki na znanych już cmentarzyskach grupy tarnobrzeskiej, m.in. w Trzęsówce, Sokolnikach i Obojnej oraz Kosinie. Cechy niektórych zabytków pozwalają łączyć je z innymi grupami kultury łużyckiej oraz z kulturami graniczącymi z grupą tarnobrzeską od południowego wschodu, szczególnie zaś, jak już wspomniano, z kulturą scytyjską. Fakty te dowodzą niezbicie, że ludność, która użytkowała cmentarzysko nie żyła w odosobnieniu, lecz utrzymywała kontakty zarówno ze swymi łużyckimi pobratymcami jak też obcymi im kulturą plemionami.

Poznanie charakteru wzajemnych powiązań i oddziaływań kulturowych oraz dróg jakimi docierały na nasze ziemie stanowi ciągle nie rozwiązaną w pełni zagadkę. Nie jest ona jedyna, która czeka na wyjaśnienie. Materiały z cmentarzyska w Kłyżowie stanowią ważny element do poznania dziejów całej kultury łużyckiej.

Grupa tarnobrzeska należy w kulturze łużyckiej do lepiej zbadanych. Reprezentuje ją około 390 stanowisk. Na około 130 z nich odkryto cmentarzyska, na pozostałych około 50 osad, 22 skarby i około 180 znalezisk ułamków naczyń. W okolicach Stalowej Woli znanych jest 17 cmentarzysk, w tym cmentarzyska odkryte w 1974 roku w Kłyżowie i Pysznicy, 6 osad, 1 skarb ozdób brązowych oraz 24 znaleziska ceramiki. Stanowiska te występują prawie bez wyjątku w dolinie Sanu, często po kilka w jednej miejscowości, co wskazuje na gęste zaludnienie tych obszarów w okresie trwania kultury łużyckiej.

 
free pokereverest poker revie

Dziś mamy... Imieniny


Dzisiaj jest: Piątek
20 Października 2017
Imieniny obchodzą
Budzisława, Irena, Jan Kanty,
Kleopatra, Wendelin, Witalis

Do końca roku zostało 73 dni.
Zodiak: Waga

Zdjęcia z wydarzeń

Wiadomości z MEN

Zmień prawa dostępu do katalogu /cache, aby umożliwić zapisyanie

Zaloguj/Wyloguj

Odliczanie

Do zakończenia roku szkolnego zostało...

Odwiedziny

Naszą witrynę przegląda teraz 21 gości 

Statystyki

Użytkowników : 139
Artykułów : 283
Odsłon : 311141

Zespół Szkół w Kłyżowie © 2009

Wszystkie prawa zastrzeżone